Prof. Dr. İlber Ortaylı Onaylı

İlber Ortaylı, 21 Mayıs 1947 tarihinde Avusturya'nın Bregenz kentindeki bir sığınmacı kampında dünyaya gelmiş; Osmanlı İmparatorluğu, Avrupa tarihi, Rus tarihi ve Orta Doğu coğrafyası üzerine yaptığı derinlikli çalışmalarla ulusal ve uluslararası alanda büyük saygınlık kazanmış Türk akademisyen, tarihçi, yazar ve bürokrattır. Prof. Dr. İlber Ortaylı, 13 Mart 2026 tarihinde vefat ettiğinde 78 yaşındaydı. Kırım Tatarı kökenli olan ailesi, İkinci Dünya Savaşı yıllarında yaşanan zorlu siyasi ve askeri koşullar nedeniyle Sovyetler Birliği'nden ayrılarak Avrupa'ya göç etmiş, Ortaylı henüz iki yaşındayken ise Türkiye'ye yerleşmiştir. Çok kültürlü ve dil zenginliği olan bir ev ortamında büyümesi, onun ilerleyen yıllarda Almanca, Rusça, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Farsça, Osmanlı Türkçesi ve Latince gibi çok sayıda dili akademik seviyede kullanabilmesinin temelini atmıştır.

Akademik eğitim hayatına Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) Tarih Bölümü'nde başlamıştır. Buradaki lisans eğitiminin ardından, dünyanın en köklü ve saygın eğitim kurumlarından biri olan Chicago Üniversitesi'ne kabul edilmiş ve yüksek lisans çalışmalarını efsanevi Türk tarihçisi Prof. Dr. Halil İnalcık'ın danışmanlığında tamamlamıştır. Eğitim serüvenini Avrupa'da da sürdürmek isteyen Ortaylı, Viyana Üniversitesi'nde Slavistik ve Orientalistik bölümlerinde öğrenim görmüştür. Doktora derecesini ise "Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler" başlıklı teziyle Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde elde etmiştir.

Akademik kariyerine Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İdare Tarihi kürsüsünde asistan olarak başlamıştır. 1979 yılında doçent unvanını almış, ancak 1982 yılında üniversitelere getirilen yeni düzenlemeler ve YÖK (Yükseköğretim Kurulu) yasasına tepki göstererek görevinden istifa etmiştir. Bu istifa dönemi, onun akademik vizyonunu uluslararası alana taşımasına vesile olmuş; Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma ve Münih gibi dünyanın en saygın akademik merkezlerinde misafir öğretim üyesi olarak dersler ve seminerler vermiştir. 1989 yılında Türkiye'deki akademik görevine dönerek Ankara Üniversitesi'nde profesör kadrosuna atanmıştır. İlerleyen yıllarda Galatasaray Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi ve MEF Üniversitesi gibi seçkin kurumlarda tarih ve hukuk tarihi alanlarında dersler vermiş, sayısız yüksek lisans ve doktora öğrencisinin tez danışmanlığını üstlenmiştir.

İlber Ortaylı'nın kariyerindeki en önemli idari (bürokratik) görevlerinden biri, 2005 ile 2012 yılları arasında yürüttüğü Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı'dır. Bu görevi süresince müzenin uluslararası alandaki görünürlüğünü artırmış, restorasyon projelerine hız kazandırmış ve saray arşivlerinin akademik tasnif süreçlerini modernize etmiştir. Görev yaptığı yedi yıl boyunca Türkiye'nin kültürel diplomasisine önemli katkılar sunmuş, müzenin ziyaretçi profilini entelektüel bir zemine çekmeyi başarmıştır.

Türk akademik ve popüler tarih yazıcılığına kazandırdığı eserler, onun bilimsel disiplini ile toplumsal aydınlanma misyonunu birleştirdiği en somut verilerdir. "İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı", "Osmanlı'yı Yeniden Keşfetmek", "Son İmparatorluk Osmanlı", "Gazi Mustafa Kemal Atatürk", "Türklerin Tarihi" ve yaşam tecrübelerini genç nesillere aktardığı "Bir Ömür Nasıl Yaşanır" gibi kitapları, Türkiye'de milyonlarca okura ulaşarak tarih bilincinin oluşmasında devasa bir rol oynamıştır. Sadece basılı yayınlarla yetinmemiş, medya platformlarını da akademik bilginin aktarımı için aktif olarak kullanmıştır. Özellikle gazeteci Fatih Altaylı ve jeolog Prof. Dr. A. M. Celal Şengör ile birlikte Habertürk ekranlarında katıldığı "Teke Tek Özel" programları, Türkiye televizyon tarihinin en yüksek entelektüel izlenme oranlarına sahip yayınlarından biri olmuştur. YouTube platformunda Kafa TV gibi kanallarda yaptığı içeriklerle dijital dünyada da milyonlarca gence ulaşmayı başarmıştır.

Takvimler 11 Mart 2026'yı gösterdiğinde ise, Türkiye'nin saygın tarihçisinin sağlık durumu ülke gündeminin ilk sırasına yerleşmiştir. Şubat 2026'da Koç Üniversitesi Hastanesi'nde böbrek sağlığıyla ilgili başarılı bir operasyon geçiren Ortaylı, bu ameliyattan kısa bir süre sonra ani bir kanama komplikasyonu yaşayarak acil olarak ikinci bir müdahaleye alınmıştır. Yakın dostu gazeteci Fatih Altaylı, 11 Mart sabahı kaleme aldığı yazısında İlber Ortaylı'nın sağlık durumunun ciddiyetini koruduğunu belirterek kamuoyundan dua ve iyi dilekler talep etmiştir. Bu açıklamanın hemen ardından Ortaylı'nın ailesi resmi bir açıklama yayımlayarak, usta akademisyenin beş gündür yoğun bakımda tedavi gördüğünü, ancak durumunun stabil olduğunu ve çok iyi bir medikal ekip tarafından büyük bir özenle takip edildiğini duyurmuştur. Yaşadığı bu ağır sağlık sorununa rağmen İlber Ortaylı; geride bıraktığı devasa literatürü, çok dilli akademik dehası ve topluma kazandırdığı entelektüel vizyonuyla Türk bilim dünyasının en saygın, en yeri doldurulamaz ve en büyük değerlerinden biri olarak anılmaktadır.