Albert Einstein Onaylı

Albert Einstein (1879-1955), tarihin en etkili fizikçilerinden biridir. Albert Einstein, 18 Nisan 1955 tarihinde vefat ettiğinde 76 yaşındaydı. İzafiyet teorisini geliştirerek modern bilimin temelini atmış ve 1921'de Nobel Fizik Ödülü'nü kazanmıştır.

Albert Einstein, 14 Mart 1879 tarihinde Alman İmparatorluğu'nun Ulm kentinde, Aşkenaz Yahudisi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Doğumundan kısa bir süre sonra ailesi Münih'e taşınmış, babası Hermann ve amcası Jakob burada elektrikli aletler üreten bir şirket kurmuştur. Çocukluk yıllarında konuşmaya geç başlaması ve içe dönük yapısı nedeniyle ailesini endişelendirse de, beş yaşındayken babasının kendisine gösterdiği bir pusula, onda doğanın gizemlerine karşı ömür boyu sürecek bir merak uyandırmıştır. Eğitim hayatına Münih'teki Luitpold Gymnasium'da başlamış, ancak buradaki katı, ezberci ve otoriter Alman eğitim sistemine uyum sağlayamayarak öğretmenleriyle sık sık çatışmıştır. 1894 yılında ailesinin işleri nedeniyle İtalya'ya taşınmasının ardından okulunu yarıda bırakarak onların yanına gitmiş, daha sonra İsviçre'nin Aarau kentindeki kanton okulunda eğitimini tamamlamıştır. 1896 yılında Zürih Federal Teknoloji Enstitüsüne (ETH Zürih) matematik ve fizik öğretmeni olmak amacıyla girmiş, burada gelecekteki eşi Mileva Marić ile tanışmış ve 1900 yılında diplomasını alarak mezun olmuştur.

Üniversiteden mezun olduktan sonra akademik bir kadro bulmakta büyük zorluklar yaşamıştır. Yaklaşık iki yıl süren işsizlik döneminin ardından, üniversiteden arkadaşı Marcel Grossmann'ın babasının yardımıyla 1902 yılında İsviçre'nin Bern kentindeki Federal Patent Ofisi'nde üçüncü sınıf teknik uzman olarak işe başlamıştır. Patent ofisindeki görevi, özellikle elektromanyetik cihazların patent başvurularını incelemekti. Bu iş, ona düşünmek ve fizik teorileri üzerine çalışmak için bolca boş zaman sağlamıştır. Patent ofisinde çalıştığı 1905 yılı, bilim tarihinde "Annus Mirabilis" (Mucizevi Yıl) olarak adlandırılır. Einstein bu yıl içinde, "Annalen der Physik" dergisinde modern fiziğin seyrini tamamen değiştirecek dört devrim niteliğinde makale yayımlamıştır. Bu makalelerden ilki, ışığın dalga formunun yanı sıra "kuanta" adı verilen enerji paketçiklerinden oluştuğunu öne süren fotoelektrik etki üzerineydi. İkincisi, atomların ve moleküllerin fiziksel varlığını kanıtlayan Brown hareketi hakkındaydı. Üçüncüsü, mutlak zaman ve mutlak uzay kavramlarını yıkarak yerine uzay-zaman sürekliliğini getiren Özel Görelilik (İzafiyet) Teorisi'ydi. Dördüncüsü ise enerjinin ve kütlenin birbirine dönüştürülebilirliğini ifade eden ve tarihin en ünlü denklemi olan $E = mc^2$ formülünü bilim dünyasına sunmuştur.

Bu makalelerin yayımlanmasıyla birlikte Einstein, akademik dünyada hızla yükselmeye başlamıştır. 1909 yılında patent ofisindeki görevinden ayrılarak Zürih Üniversitesinde doçent, 1911'de Prag'daki Charles Üniversitesinde tam profesör olmuş, 1912'de ise mezun olduğu ETH Zürih'e dönmüştür. Max Planck ve Walther Nernst gibi dönemin önde gelen bilim insanlarının daveti üzerine 1914 yılında Berlin'e taşınarak Prusya Bilimler Akademisine üye olmuş ve Kaiser Wilhelm Fizik Enstitüsünün müdürlüğüne getirilmiştir. Berlin yıllarında Özel Görelilik Teorisi'ni yerçekimini de kapsayacak şekilde genişletmek üzerine yoğun çalışmalar yürütmüştür. On yıllık yoğun bir düşünsel mesainin ardından, 1915 yılının Kasım ayında Prusya Bilimler Akademisine sunduğu makalelerle Genel Görelilik Teorisi'nin alan denklemlerini tamamlamıştır. Bu teori, yerçekimini kütleli cisimlerin birbirini çekmesi olarak değil, büyük kütleli cisimlerin uzay-zaman dokusunu bükmesi olarak açıklamış ve Isaac Newton'un yüzyıllardır süregelen evrensel kütleçekim yasasını kökünden değiştirmiştir.

Genel Görelilik Teorisi'nin kanıtlanması, 1919 yılında İngiliz astronom Arthur Eddington'un liderliğindeki bir ekibin güneş tutulması sırasında yaptığı gözlemlerle gerçekleşmiştir. Eddington'un, Güneş'in devasa kütlesinin uzak yıldızlardan gelen ışığı tam da Einstein'ın hesapladığı açıyla büktüğünü doğrulaması, Einstein'ı bir gecede küresel bir ikona dönüştürmüştür. Dünya çapındaki gazeteler onu "Bilimde Devrim" manşetleriyle duyurmuş ve o tarihten itibaren Einstein, dünyanın en çok tanınan bilim insanı olmuştur. Kuantum mekaniğinin gelişimine temel katkılar sağlamasına rağmen, bu teorinin olasılıksal doğasına her zaman şüpheyle yaklaşmış ve Niels Bohr ile ünlü Solvay Konferanslarında "Tanrı zar atmaz" diyerek uzun süren entelektüel tartışmalara girmiştir. Bilimsel başarılarının zirvesindeyken, 1921 yılında Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülmüştür. Ancak ilginç bir şekilde, o dönemde hala tartışmalı kabul edilen Genel Görelilik Teorisi için değil, "Teorik fiziğe hizmetleri ve özellikle fotoelektrik etki yasasını keşfi" nedeniyle bu ödülü almıştır.

1930'ların başlarında Almanya'da Adolf Hitler'in ve Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi'nin (Naziler) iktidara gelmesiyle birlikte, Yahudi karşıtı politikalar tırmanışa geçmiştir. Einstein bu sırada ABD'de konuk araştırmacı olarak bulunuyordu ve yaşananların ardından Almanya'ya bir daha dönmeme kararı almıştır. Alman vatandaşlığından çıkmış, Prusya Bilimler Akademisinden istifa etmiş ve Nazi rejimi tarafından kitapları meydanlarda yakılmıştır. 1933 yılında ABD'ye göç ederek New Jersey eyaletindeki Princeton kentine yerleşmiş ve burada yeni kurulan İleri Araştırmalar Enstitüsüne (Institute for Advanced Study) katılmıştır. 1940 yılında Amerika Birleşik Devletleri vatandaşı olmuş, ancak İsviçre vatandaşlığını da ömrünün sonuna kadar korumuştur.

İkinci Dünya Savaşı'nın arifesinde, 1939 yılında, Macar asıllı fizikçi Leo Szilard'ın iknasıyla ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt'e hitaben ünlü bir mektup imzalamıştır. Bu mektupta, Nazi Almanyası'nın nükleer zincirleme reaksiyonları kullanarak son derece güçlü yeni tür bombalar geliştirebileceği uyarısında bulunulmuş ve ABD hükûmetinin bu alanda araştırmalara hız vermesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu mektup, doğrudan Manhattan Projesi'nin başlatılmasına zemin hazırlamıştır. Ancak Einstein, sol eğilimli siyasi görüşleri ve barışçıl duruşu nedeniyle ABD hükûmeti tarafından güvenlik riski olarak görülmüş ve projenin geliştirilme aşamalarına bizzat katılmamıştır. Savaşın ardından, Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombalarının yarattığı yıkımı gördüğünde büyük bir pişmanlık duymuş ve hayatının geri kalanını nükleer silahlanma yarışına karşı kampanyalar yürüterek geçirmiştir.

Albert Einstein sadece bir bilim insanı değil, aynı zamanda aktif bir sivil haklar savunucusuydu. ABD'deki ırkçılığı "beyaz insanların bir hastalığı" olarak tanımlamış, sivil haklar hareketini desteklemiş ve W.E.B. Du Bois gibi siyahi liderlerle yazışmalar yapmıştır. Siyonizm hareketini kültürel bir perspektiften desteklemiş ve Kudüs İbrani Üniversitesinin kuruluşuna öncülük etmiştir. 1952 yılında, İsrail'in ilk cumhurbaşkanı Chaim Weizmann'ın vefatının ardından kendisine İsrail Devlet Başkanlığı teklif edilmiş, ancak "insan ilişkilerindeki yetersizliğini ve siyasi deneyimsizliğini" gerekçe göstererek bu onurlu teklifi nazikçe reddetmiştir.

Hayatının son yirmi yılını Princeton'daki enstitüde, elektromanyetizma ile kütleçekimini tek bir matematiksel çerçevede birleştirmeyi amaçlayan "Birleşik Alan Teorisi"ni bulmaya adayarak geçirmiştir. Çevresindeki fizikçilerin çoğu nükleer kuvvetler ve kuantum mekaniği üzerine yoğunlaşırken, o kendi yolunda izole bir şekilde çalışmaya devam etmiştir. 18 Nisan 1955 tarihinde, 76 yaşındayken geçirdiği iç kanama (abdominal aort anevrizması yırtılması) sonucu Princeton Hastanesinde hayata veda etmiştir. Vefatından önce ameliyat edilmeyi "Hayatı yapay olarak uzatmak tatsız bir şeydir, ben payıma düşeni yaptım, gitme zamanı geldiğinde bunu zarifçe yapmalıyım" diyerek reddetmiştir. Vasiyeti üzerine bedeni yakılarak külleri bilinmeyen bir yere savrulmuş, ancak otopsi sırasında beyni, zekasının nörolojik sırlarını çözmek amacıyla ailesinin ilk etapta izni olmadan çıkarılarak muhafaza edilmiştir. Albert Einstein, evreni algılayış biçimimizi geri dönülmez şekilde değiştiren devasa bir miras bırakarak bilim tarihinin en büyük dehası olarak ölümsüzleşmiştir.